Blogg

Bak bøkene: Forlagsfolket

2012-02-13T11:39:31Z

Kva er forlaga på utkikk etter? (Og skal du bry deg om det?)

Sjølv om du djupast sett kan skriva i kva sjanger som helst og om kva tema som helst og oppleva den største suksess eller nederlag, så er det i alle fall eit godt tips å legga ekstra arbeid på ein god start på manuset. Norske forlag får inn hundrevis av manus i året og røynda kan vera så nådelaus at om du ikkje fengar dei første 10-12 sidene, så ryk sjansen for å få ut boka.

Sverre Henmo er forfattar av ei rekkje kritikarroste bøker som er omsett til fleire språk og han har også vore leiar i NBU sitt litterære råd. Han er med andre ord både driven i faget sjølv og ein kritisk lesar. Så viss det er noko eige ved det du skriv, så er sjansane gode for at han vil oppdaga det. Aschehoug har mange dyktige og etablerte forfattarar i sin stall. Jo Nesbø, Unni Lindell, Bjørn Sortland, Hilde Hagerup, Marit Nicolaysen, Endre Lund Eriksen og Harald Rosenløw Eeg for å nemna nokon.

Anne Gaathaug som er forlagssjef for Kagge Forlag er kjent for å ha ein god teft, og ho er skikkelig bra på å selja bøker. Ein av dei kanskje mest utippa suksessane frå Kagge Forlag den seinaste tida er boka Hel ved av Lars Mytting som handlar om alt om hogging, stabling og tørking av ved. Dette skulle vel vera bevis godt nok for, at du kan skriva og lukkast med kva som helst så lenge du gjer det bra?

Så kva vil folket ha, forlaget ha, media ha? Svaret er kanskje rett og slett så enkelt og vanskelig som dette: Dei vil ha den boka du skriv når du er på ditt beste.

Og då er det vel berre til å bretta opp erma? Kvessa blyanten? Eller for å sitera Bjørn Sortland: ”Du må skriva med hjarta utanpå genseren”.

Og med dette tek Bak bøkene ein liten pause til starten av mars, sidan eg er oppteken med å sitja og skriva på ei bok. Noko eg gjer med hjarta festa med sikkerhetsnål utanpå strikkegenseren....

Bak bøkene: Renate Nedregård

2012-02-06T08:59:33Z

Kvifor skriv eg denne boka?

For Renate Nedregård var det viktig å finna ut kva historie ho skulle fortelja og kvifor, før ho kunne setta i gong med bokprosjektet. Dette er ganske viktige ting å tenka på. Altså kva er det du vil fortelja og kvifor? Ein annan ting som er viktig er å vera engasjert i det du skriv, for Renate måtte også finna ut kvifor det var viktig å fortelja denne historia. Først når ho hadde alt dette klart for seg, kunne ho skriva debutromanen Mirakel. Ei bok som fekk mykje merksemd og også har kome ut i Sverige.

Om Mirakel:

”Det trengs ingen Gud for å skape et mirakel.

Popstjernen Miracle har fikset det!
Hun topper hitlistene, reiser verden rundt på turné og lever et liv andre bare kan drømme om.
Hun er vakker, vellykket - og griseheldig.
Men en dag får hun en mail fra fortiden. Og plutselig står hun ansikt til ansikt med seg selv - den anonyme solisten i Ten Sing, som trodde sangen var en gave fra Gud.
Hva skjedde egentlig på veien?
Og hvorfor er det så vanskelig å se seg tilbake?”

Foto: Joar EM Klette, Cappelen Damm

Eigentlig så skal ein ha handlinga i boka så klart for seg at ein kan skriva ein tekst som denne, før ein i det heile har begynt på boka.
Verkar det umulig? I så fall så veit du kanskje ikkje heilt kor du skal med forteljinga di....

Den vanskelige andreboka

Renate er no i gong med den vanskelige andreboka, du kan følgja henne i arbeidet på bloggen hennar.

Også denne gongen er det viktig for Renate å finna ut kor det brenn i historia, kva er det ho vil seia? Renate vil meir enn å berre underhalda, ho vil utfordra lesarane til å tenka sjølv etter at dei har lese ut boka.

HAR DU EIT MÅL OG EI MEINING MED DET DU SKRIV?

Bak bøkene: Lars Mæhle

2012-01-18T08:37:56Z

Landet under isen

Lars Mæhle er ein allsidig forfattar som skriv for barn, ungdom og vaksne, på nynorsk og bokmål, humoristisk og trist, både fotball og fantasy. Dette intervjuet er gjort under Litteraturfestivalen på Lillehammer i fjor vår, men det handlar om noko som framleis er veldig populært, nemlig fantasy. I 2009 kom boka Landet under isen ut, ei bok som Lars Mæhle vann Uprisen for.

Lang prosess
Landet under isen var altså ei bok som det tok lang tid å skriva, nesten ti år frå ide til ferdig bok og sjølve skriveprosessen tok fleire år. Boka er frittståande, men det kan altså henda at det kjem ein oppfølgjar. Det er berre å håpa at Lars Mæhle finn energi og kraft til å starta prosjektet.

Andre bøker
Lars Mæhle er nok elles kanskje mest kjent for fotballserien sin om FK Knoterud, og for dei humoristiske bøkene om Harry og Ivar. Men visste du at han debuterte i 2002 med boka "Keeperen til Tunisia" som seinare blei filen "Keeper'n til Liverpool?"

Fantasyfeber

Det har blitt skrive og gitt ut mykje fantasy av varierande kvalitet i Noreg dei seinaste åra, både av norske forfattarar og bøker som er omsett frå andre språk. Mykje av det har vore seriar. Ein av dei mest kjente norske seriane er kanskje Phenomena av Ruben Eliassen, ein annan kjent serie er Alvetegnet av Sigbjørn Mostue og i dei seinare åra har også Iselin B. Alvestad, Mari Moen Holsve og Asbjørn Rydland markert seg innan sjangeren.

ER DET SÅNN AT FANTASYBØKER ER BETRE ENN (vanlige) REALISTISKE BØKER?

Ein ting er i alle fall sikkert, det er populært. Både Ruben Eliasen, Sigbjørn Mostue og Mari Moen Holsve har vunne Arks barnebokpris for sine fantasybøker, og dette er ein pris der barn sjølv får stemma fram sin favoritt.

Det som også er sikkert, er at det blir fleire fantasyforfattarar som kjem på besøk i Bak bøkene utover våren. Er det ein spesiell gjest du ønskjer skal koma hit?

Arbeidsstova: Dialog eller berre fuck?

2012-01-09T18:34:26Z

Nokon gonger kan eit ord vera nok, som her i ein av mine favorittseriar ”The Wire”. Dette her går jo fint som snus i ein tv-serie, men det ville neppe fungert i ei bok. Eller kven veit? Eit tips til den som vil bli bra på dialog er i alle fall å sjå film, tv-seriar og teater.

Love and hate

Eg elskar og hatar å skriva dialog. Grunnen til det er at det er først når eg greier å få karakterane mine til å ha bra samtalar at historia får liv. Ingenting er verre enn å skriva dårlig dialog. Eg veit at eg skriv dårlig dialog når praten liksom ikkje flyt. Vel, nokon gonger skal dialogen hakka så klart, men då er det tilsikta hakking.

Av og til blir eg spurt om kva bok eg har skrive sjølv som eg er mest nøgd med. Vel, når det kjem til dialog er eg mest nøgd med bøkene om Engel Winge, eller det er i alle fall dialogane i desse bøkene som er gøyast å skriva.

Her er ein smakebit frå Englefjes (2008):

– Har du høyrt noko? spør Ole.

– Eg er journalist, trur du nokon er interessert i å fortelja meg noko? spør eg.

Det blir stille gjennom eit par svingar, før Ole spør om det var Georg Thomsen sin BMW eg kasta opp på.

– Var det ein BMW? spør eg.

– Har du noko imot Georg Thomsen? spør Ole.

– Nei, det var eit uhell, seier eg.

– Det er hærverk, du er heldig sidan eg ikkje seier noko vidare og lèt deg sleppa med ei åtvaring, seier Ole.

– Vil du eg skal takka deg, eller? spør eg.

– Og når du er edru igjen i morgon, så skrur du av trimsettet på mopeden din, seier han.

– Ser eg ut som om eg kan skru moped? seier eg.

Mykje tullpreik

Når me snakkar med kvarandre sånn til vanlig, så er det ikkje alltid så mykje strålande glupt som kjem ut. Ein vanlig tabbe er å prøva å fortelja noko som er viktig for historia gjennom dialog. Då endar det ofte med lange monologar. Det kan sjølvsagt funka det også, men du skal ikkje ha for mange lange monologar i ei bok før det blir både tungt å lesa og forvirrande.

Send aspargesen!

Under er den herlige middagsscena frå American Beauty. Legg merke til kor effektivt det er at dei snakkar forbi kvarandre og at dialogen ikkje er logisk og pyntelig. Og sånn er det vel ofte i livet også, folk snakkar forbi kvarandre og held på i sitt spor utan å høyra på den ein snakkar med.

Den der dialogen skulle eg gjerne ha skrive!

Tv-serien Downton Abbey byr også på mange herlige replikkar.

Kva er din favorittserie, film eller bok når det kjem til dialog? Veit du svaret på dette, så har du kanskje nøkkelen til korleis du kan skriva betre dialogar.

Bak bøkene: Alf Kjetil Walgermo

2011-12-19T12:45:10Z

Å skriva med hovud og hjarta

Alf Kjetil Walgermo er ein forfattar som ikkje går av vegen for å skriva om alvorlige tema for barn og unge. Han skriv dei bøkene han føler han må, i vår kom boka ”Mitt bankande hjarte” som handlar om ei jente som har ein hjartefeil og treng eit nytt hjarta for å leva vidare. Samtidig er det også ei kjærleikshistorie, for noko den unge hovudpersonen, Amanda, lurer på er om ho kan vera forelska same gut som før med nytt hjarta?

God kritikk!

Mitt bankande hjarte hausta mange godord då den kom ut i vår:

"Alf Kjetil Walgermo har skrive ein ungdomsroman om å vere fjorten år så eg gjenkjenner det sårbare i den tida." Torill Myren, Sunnmørsposten

"Walgermo er ein utruleg flink forteljar, og han maktar å formulera fint og kjenslevart det som rører seg i tenåringen i møte med pubertet og vaksenliv." Audun Mosevoll, Dagen

"Fin skrivekunst [...] en engasjerende fortelling om liv og død, forelskelse og flere typer hjertesorg [...] en både god og nyttig bok." Morten Haugen, Aftenposten

Research

Det kan vera ein grei regel å skriva om noko ein har greie på. Då Alf Kjetil gav seg i kast med dette prosjektet, hadde han altså ikkje opplevd noko liknande sjølv og måtte gjera grundig research. Vidare måtte han på eit tidspunkt sleppa tak i alle fakta og lata hjarta ta over i historia, sånn at det ikkje berre blei masse fakta. Skal historia leva må forfattaren gå inn i historia med heile seg.

NOKO Å TENKA PÅ: TRUR DU AT EIN FORFATTAR KAN LEVA SEG INN I, – OG SKRIVA OM, NESTEN KVA SOM HELST?

Arbeidsstova: Stål i bein og armar

2011-12-08T16:27:21Z

– Er du sterk?

Dette spørsmålet fekk eg for ikkje lenge sidan då eg var på skulebesøk i Fusa. På dette spørsmålet kunne eg svara ja, heilt utan å lyga. Det er så klart ein lang veg til eg er like tøff som Rocky Balboa (og til dei som lurer: Ja, eg likar filmane om Rocky), men eg både spring og trenar vekter.

Det å vera forfattar er eit stillesittande yrke, derfor treng eg å røra på meg. Eg er så heldig at eg kan bestemma at eg skal få lov til å trena for eksempel midt på dagen. Det er ikkje alltid like fantastisk gøy å tenka på at eg skal ut å springa, spesielt i vinterhalvåret. Derfor tenker eg på treninga som ein viktig del av forfattarjobben.

Å halda ut

Eg likar best å springa ganske langt, spring kanskje ikkje så fort men eg kjem alltid fram dit eg skal. Når eg spring øver eg på å halda ut. Det å halda ut når eg spring ti kilometer eller meir er som å skriva ein roman, då er det også viktig å halda ut. På same måte som ingen kan springa dei ti kilometrane for meg, kan ingen skriva boka for meg heller. Og på same måte som eg blir sterkare for kvar gong eg spring, blir eg også sterkare for kvar bok.

Det lengste er har sprunge var halvmaraton. Det er litt over 21 kilometer. Mot slutten av løpet hadde eg mest lyst til å dø, ikkje bokstavlig talt altså. Bokstavlig talt har eg alltid berre lyst til å leva. Det er meir rett å seia at eg var så sliten at eg tenkte litt på å gi opp, bryta løpet, men likevel klarte eg å pressa meg til ein spurt heilt på slutten. Eg begynner å synast at det er litt puslete at eg ikkje har sprunge eit heilt maraton, samtidig som tanken på å springa over 42 kilometer er ganske absurd. Dessutan så likar eg best å springa åleine i skogen.

Å løfta tungt

Når eg løftar tunge vekter kjenner eg meg litt tøff. Eg treng å føla meg tøff i blant. Når ein er på helsestudio og løftar tungt er det for eksempel heilt ok å brøla litt. Dei dagane eg har løfta litt og brølt litt, så skriv eg ekstra godt.

Som forfattar så sit ein ganske mykje i ro og då kan ein få vond rygg, vonde skuldrar, musearm og alskens styggedom. Eg likar ikkje å ha smerter, så derfor løftar eg og brølar eg.

Det er helse i kvart brøl.

Dette er kanskje litt pinlig å innrømma, men eg drikk meir proteindrikk enn vin i løpet av eit år. Eller, når eg tenker meg om, så er det ikkje pinlig å drikka meir proteindrikk enn vin. Ikkje i det heile.

Men nokon dagar går eg berre tur

Under forfattarsleppet i Bergen i år var eg og høyrte på mange andre fine forfattarar. Ein forfattar eg likar godt er Hans Sande. Han fortalte om boka si Pappa er sjørøvar. Det har forresten blitt litt bråk kring den boka. Du kan lesa om bråket hos NRK. Kanskje grunnen til at eg likar Hans Sande som forfattar er at det av og til blir bråk av hans bøker? Nok om det. Det han sa, som eg beit meg merke i, var at han får dei beste ideane sine når han går i skogen. At det er nesten sånn at han kan kalla seg skogsarbeidar. Det er litt sånn med meg også, eg får veldig mange gode idear når eg går på tur. Det å gå på tur, er derfor også ein viktig del av forfattarjobben.

Eg får mine beste idear når eg trenar eller går tur, når får du dine beste idear?

På Lidingö, som er min favoritturplass, har dei sett opp treningsapparat i skogen. Det likar eg godt, og når eg er på tur med for eksempel min nye venn Bessie (som er ein hund), så kan eg trena litt styrke. Sidan dette er naturreservat så kan ein ikkje nett begynna å hogga ned tre og sånn for å løfta på dei. Eg trur ikkje det er passande å brøla der heller, for då kan dei veldig små hundane som går på tur der bli redde.

PS: Eg er elendig i all ballidrett, dans, aerobic samt turn og alle typar kampsport. Eg er også elendig til å gå på ski, men i vinter er planen å gjera noko med det. Alle typar nedoverski er eg for feig til å prøva, eg likar ikkje å detta og slå meg.

Arbeidsstova: Sweet deadline!

2011-11-30T13:33:12Z

På eit tidspunkt må grubleria på det perfekte plott slutta, og det som må til er å gi gass. Du må faktisk setta deg ned og skriva den der boka, ord for ord. No er eg så heldig å ha eit forlag og ein redaktør, som held meg ganske stramt i nakken og gir meg deadline. Men viss du ikkje har nokon redaktør, så må du gi deg sjølv ein tidsfrist og gjerne fortelja det til ein venn som kan passa på at du held tida. At du faktisk fullfører.

Din nye venn: eggeuret!

Det å setta på ein alarm på telefonen eller å bruka eit god gammaldags eggeur er som sagt mitt beste tips. (Dei fargeglade dingsane på bilete er forresten frå Jysk viss du kjente at du fekk lyst på eit sånt eggeur.) Eg har lese ein plass at 45 minutt er perfekt, det er omtrent så lenge ein klarar å konsentrera seg om gangen. No kan det sjølvsagt henda at du vil oppleva å koma i flyt. Det vil seia at dei 45 minutta fyk av garde og at du ikkje har lyst å ta pause. Vel, då er det berre til å flyta vidare i skrivinga. Tidtakaruret er mest meint for å gi deg det der vesle puffet.

Trenar

Redaktøren på forlaget er på mange måtar min personlige trenar i skrivinga. Ho heiar på meg under vegs, kjem med gode tips men set også strenge krav. "75 sider til 8. desember", har redaktør-Kjersti sagt. Då er det berre for meg å levera. Viss du ikkje har ein redaktør enno, så kan du skaffa same gode støtte frå ein venn. Fortel at du er i gang med å skriva ei bok, set deg eit realistisk mål og be om muntre tilrop på vegen. Pass på at det er nokon som er passe streng og som vil deg vel.

"Eit mål er ein draum med ein deadline"

Napoleon Hill

Realistiske mål er viktig. Med det meiner eg ikkje at du ikkje skal utfordra deg sjølv, men at du skal setta deg mål som du verkelig trur du kan nå. Kor mange sider trur du at du greier for dagen, i veka, i månaden? Viss du delar skrivinga opp i etappar blir det også enklare. Å skriva bok kan på mange måtar minna om å legga opp ei fjellvandring eller å springa maraton. Du kan planlegga til du blir blå i trynet, men når alt kjem til alt så er det berre om du gjennomfører eller ikkje som tel.

Viss du har andre gode tips for å få fart på skrivinga så blir eg hjartans takknemlig. Eg har som sagt snart deadline, og tek i mot alle puff i ryggen med den største takk!

Bak bøkene: Harald Rosenløw Eeg

2011-11-24T08:37:28Z

Ta vare på ideane!

I dag er det utdeling av Brageprisen, og gjest i bak bøkene er ein som har vunne Brageprisen to gonger (For Vrengt 1997 og Yatzy 2004). Det er ganske imponerande. Så kva er Harald Rosenløw Eeg sin hemmelighet? Kor får han ideane frå til alle desse historiane som fenger så vidt og breitt? I haust er han aktuell med boka Gyldig fravær, som har fått knallkritikkar mellom anna i Dagbladet. ”Gyldig fravær er en roman om det vi frykter mest. Og om det vi ønsker oss mest i livet.” , står det på Aschehoug forlag sine sider om boka.

Imponerande liste over prisar

Harald Rosenløw Eeg har ei imponerande liste over prisar han har vunne, mellom anna er han den einaste som har vunne Tarjei Vesaas' debutantpris med ei ungdomsbok, alle dei andre som har fått denne prisen har gjort det med vaksenbøker. Debutboka til Harald heit Glasskår og kom i 1995. I 2001 kom filmen bassert på boka. Harald skreiv sjølv filmmanuset.

Meir enn berre bøker

Når ikkje Harald skriv bøker, så skriv han manus for film og tv. Du har kanskje sett DeUsynlige? Dette er ein av mine favorittfilmar viss ein berre skal velja mellom norske filmar. Den blir nesten betre når ein ser den fleire gonger. Så her er ein smakebit:

Om du skal skriva bøker, dikt, noveller eller film så er altså ideane viktige. Kor får du dine beste idear frå?

Når veit du at du har ein god idé?

PS! PS! PS!

I dag er det altså Brageprisutdeling og dette er dei nominerte i kategorien Barne- og ungdomsbøker:

Fallteknikk – Inga Sætre

Gjøken – Bjørn Arild Ersland og Hilde Kramer

Aarons maskin – Sverre Knudsen

Utfor – Sunniva Relling Berg

Kven er din favoritt?

Bak bøkene: Anna R. Folkestad

2011-11-13T17:40:49Z

Baby ingen hindring

Anna R. Folkestad er debutanten som berre måtte skriva bok. Då ho var i permisjon med sitt tredje barn, Noelle, gav ho full gass og både skreiv og illustrerte boka om Henrik And. Ho har ein viktig bodskap til alle som drøymer om å skriva bok, men føler at tida ikkje strekker til.

Ein snill mann

Det blir sagt at bak ein kvar stor mann står ei kvinne, eller noko i den dur. Men ei kvar forfattarkvinne treng ein snill mann som ryddar og held huset i orden. Anna seier at ho har ein mann som er flink til å holda huset ryddig, og sidan ho har sluppe å tenka på det så har ho kunna utnytta sine stolne ti minutt her og der maks.

Eit barn som søv

I fjor haust sendte Anna skisser og tekst til Det Norske Samlaget og det blei avtala at ho skulle møta ein av redaktørane frå forlaget under den nynorske barnebokfestivalen Falturiltu på Stord. Redaktør, Erle Stokke, tennte på ideen om den vesle anda som lurer på om det er nok å berre vera ei and. Anna var gravid med barn nummer tre, og det blei avtala at dei fekk sjå kva unge det blei før dei kunne bestemma når boka kunne koma ut. Noelle kom ut, Noelle sov og mor kunne realisera bokdraumen sin.

Anna sitt råd er: Ikkje stå i vegen for deg sjølv, ikkje rot deg bort og kom med unnskyldningar. Det verste som kan skje er at du får nei, men viss du ikkje prøver så skjer det i alle fall ingenting.

Debutanten Anna er alt i gong med tre nye bøker i ein heilt ny serie. Eg fekk lov å tjuvkikka på skissene. Eg er imponert og gler meg stort til bøkene blir ferdig. Dei to første kjem hausten 2012.

Kva er ditt beste tips for å finna tid til det du verkelig vil?

Bak bøkene: Hilde Kvalvaag

2011-11-04T11:25:29Z

Det å vera ung kan følast veldig dramatisk

Hilde Kvalvaag vann Brageprisen i 2010 for ungdomsromanen Fengsla. Ei bok som også fekk gode kritikkar:
" Idun vekslar mellom sympati, sjalusi og forakt i ein komplisert relasjon som er særs godt og realistisk skildra." Guri Fjeldberg, Bergens Tidende.

Kvalvaag har med sitt presise språk og sugande (og til tider mørke) historier markert seg som ein av Noregs viktigaste og mest kompromisslause ungdomsbokforfattarar. Hovudpersonane hennar er gjerne tilsynelatande veltilpassa og snille, men stillast vatn har djupast grunn, som ein gjerne seier.

Mørkt og dystert

Norske (og kanskje i enno større grad Svenske) ungdomsbøker har i dei seinare åra blitt skulda for å ha vore for mørke og deprimerande. Men er det sånn at bøker for barn og ungdom må ha ein slutt som i det minste er håpefull og trøystande?

Brageprisen

Boka Fengsla vann Brageprisen i 2010, og Hilde Kvalvaag har vunne gjeve prisar for alle bøkene sine, også for vaksenboka Skagerak.

Det nærmar seg utdelinga av Brageprisen 2011 og dei nominerte i kategorien for barne- og ungdomsbøker er: