Bak bøkene: Aina Basso

Gir røyst til historia

Aina Basso visste tidlig at ho ville skriva, og ho skreiv mykje frå tidlig alder utan heilt å få taket på kva det var ho ville seia. Først då ho begynte å studera historie stod det klart for henne. Ho hadde jo elska å lesa historiske romanar i oppveksten, no hadde ho verktøyet og kunnskapen til å skriva sånne bøker sjølv.

Fantasy er veldig populært for tida, og ein sjanger mange brukar til å fortelja sterke, dramatiske historiar og helst med ein viktig bodskap. Historiske romanar har kanskje ikkje same kommersielle slagkraft, men dei står på ingen måte tilbake for fantasyen når det kjem til dramatikk og viktige tema som også berører notidsmenneske.

På same måte som Aina slukte eg også eit lass historiske romanar i oppveksten, toppa med Sigrid Undset sine bøker om Kristin Lavransdatter i tidlige tenår.  Eg visste jo at det ikkje var sant det som stod i bøkene, men eg syntes det var spanande å få eit innblikk i korleis livet kunne ha vore før i tida. Ofte var det sånn at ein nesten kunne sjå si eiga samtid betre i lys av fortida.

BLODIG ALVOR

I sine så langt tre historiske romanar skildrar Aina enkeltmennesket si rolle i ei tid då folk ikkje hadde så mykje det skulle ha sagt i høve til overmakta. Det at ho ikkje fell for freistinga til å laga romantiske sluttar på bøkene sine, gjer at bøkene rører ekstra sterkt. I den første boka Ingen må vite handlar det om blodskam, i  Fange 59. Taterpige om ei ung jente som kjem bort frå følgjet sitt og hamnar på tukthus og i Inn i elden som kom no i vår, er handlinga lagt til hekseprosessane i Finnmark på 1600-talet. Og det var ingenting romantisk med hekseprosessane. 

HAR DU LESE HISTORISKE ROMANAR? OG HAR DU EIN FAVORITT?

Det er langt mellom dei historiske romanane som er skrive for ungdom for tida. Men har du lese Basso og er sugen på fleire gode historier, så er Svart gull av Olav Såtvedt  eit hot tips. Her handlar det ikkje om oljeeventyret, men om slavehandel. For var nordmenn heilt uskuldige i dette mørke kapittelet i historia?

Det er sjølvsagt meir å velja mellom når ein kjem til historiske romanar skrive for vaksne. Desse romanane kan også lesast av dei som er litt yngre. Det er jo ikkje aldersgrense på bøker. Heldigvis!

I videoen under fortel Aina Basso om Fange 59. Taterpige:

Besøk Ania Basso på bloggen hennar!

Bak bøkene: Brian Selznick (Del 2)

Oppfinnelsen av Hugo Cabret: Frå ide til bok til film

Dette er andre del av mitt møte med forfattaren Brian Selznick og me snakkar om Oppfinnelsen av Hugo Cabret. Filmen som er basert på boka, har Noregspremiere i dag 16. mars, den har alt vunne ei rekkje prisar mellom anna fem Oscar. Filmen er regissert av Martin Scorsese.

På botnen

Då Brian Selznick starta det omfattande arbeidet med manuset som skulle bli verdsuksessen The invention of Hugo Cabret, hadde han møtt veggen og var nær ved å gi opp. Han hadde ingen idear til eigne bøker, men fekk eit illustratøroppdrag som han blei veldig glad for og sette i gong. Så fekk han den kjipe beskjeden om at han fekk sparken frå oppdraget fordi han ikkje var morosam nok i illustrasjonane sine. Det blei ein tur i kjellaren for Brian Selznick. Han blei både lei seg og deppa og bestemte seg for å ta seks månader fri frå alt og berre lesa. Og då han slapp taket i alt kom ideen til denne boka. Brian fortel at han blei så glad for at han endelig hadde fått ein idé at han gjekk inn i stoffet for fullt. Han tvilte på at nokon ville vera interessert i det han skreiv om, men han kunne ikkje la vera å følgja ideen sin likevel. Opphavlig hadde han tenkt at nokon andre skulle illustrera boka, sidan han ikkje syntes at han var bra nok sjølv. No i ettertid er han glad at han likevel tok sjansen på å gjera det også sjølv.

Vil du vita meir om boka, så kan du klikka på bilete til høgre og koma til ei ganske så fin nettside om boka:

DET ER POPULÆRT Å FILMA BØKER OG  OM DETTE ER  DET DELTE MEININGAR. KVA TENKER DU OM DET? BOK ELLER FILM?

Filmen har altså premiere i dag 16. mars, og under her er filmtraileren:

Bak bøkene: Brian Selznick (del 1)

I just love doing research

(Og etter denne videoen så kanskje du også får nokre grunnar til å elska det?)

29. februar var eg så heldig å få vera tilstades på Cappelen Damm då Brian Selznick, forfattaren bak bøker som Oppfinnelsen av Hugo Cabret og Himmelfallen, gjesta Oslo for å snakka om sine bøker og om korleis han jobbar. Det som er slåande med Brians bøker, er at dei i tillegg til å vera ei god og spanande historie også byr på så mykje kunnskap og detaljar. Etter å ha lese ei bok av Brian Selznick så har du garantert fått vita noko du ikkje visste før. Å få innblikk i korleis han jobbar var derfor svært fascinerande, særlig for ein forfattar som meg som nesten ikkje gjer research.

Som 99% av alle andre forfattarar som skriv for barn og ungdom, så er også Brian Selznick kjenneteikna ved å vera utrulig hyggelig og spanande å prata med. Vi kom inn på fleire tema enn dei som er med i den vesle videosnutten over.

Om å vera nysgjerrig

Noko av grunnen til at Brian gjer så mykje research er at han er nysgjerrig. Han trur at det er felles for alle forfattarar når alt kjem til alt, om ein no er nyfiken på noko som veks ut av eigne erfaringar eller at ein er fasinert av eit tema. Det er kanskje også sånn at det er denne nysgjerrigheita som vekker begeistring også hos lesaren. Reint ytre sett dreiar mykje av handlinga i Oppfinnelsen av Hugo Cabret seg om stumfilm, kven skulle tru at det skulle bli ein hit? I Himmelfallen føregår mykje av handlinga på naturhistorisk museum i New York og begge hovudpersonane er døve og på den måten handlar det også om døvespråk, noko som ein heller ikkje tenkjer er oppskrifta på ein bestseljar. Brian fortel at han i byrjinga av begge desse bokprosjekta tenkte at dette nok ikkje kom til å slå an. Samtidig så visste han det, at viss han klarte å formidla kor viktig stumfilm var for Hugo Cabret, så ville det bli viktig for lesaren også. Det handlar om å la ting stå på spel. Brian seier at forteljinga om Hugo Cabret også er ei bok om bøker og kor viktig bøker er.

KVA TENKER DU OM RESEARCH I BØKER? KAN DET I VISSE TILFELLE BLI FOR MYKJE? FÅR FORFATTARAR SOM BRIAN SELZNICK NERDEALARMEN TIL Å GÅ, ELLER ER DET BERRE HERLIG AT FORFATTARAR GÅR SÅ TIL DEI GRADER INN I STOFFET SITT?

Viss du vil høyra og sjå Brian Selznick fortelja meir om sine bøker, så vil eg anbefala desse videosnuttane på nettstaden til Readingrockets. Readingrockets har som mål å læra barn å lesa og å hjelpa dei barna som slit med å knekka lesekoden. Ein ting som er veldig bra med Oppfinnelsen av Hugo Cabret og Himmelfallen er nemlig at sjølv om det er veldig tjukke bøker, så er dei samtidig veldig lett å lesa. Bøkene gir med andre ord også lesesvake mestringskjensle! Klikk på bilete for meir Brian!

Maybe I should play more?

I ein av videosnuttane hos Readingrockets fortel Brian om korleis han som barn laga si eiga verd med små troll og figurar som han laga av leire. Eg spurte om det å skriva bøker var å halda fram med denne leiken.  Han svarte at sjølv om han elskar å skriva bøker og er veldig takknemlig for at han kan leva av det, så var nok leiken blitt litt borte på vegen.

            – Det kjennest veldig mykje som eit arbeid, seier Brian og blir stille ei stund før han held fram. – Men kanskje eg skulle tenke litt på det, å leika meir.

            – Men er det ikkje gøy å gjera all den researchen då? Å finna ut av så mange greier?

            – Jo, men det kjennest som jobb.

            – Som ein skuletur, ekskursjon?

            – Ja, heilt klart som det.

Som å gå inn i ei ny verd

Det er vanskelig å forklara det spesielle med Brian sine bøker med ord. Det er ikkje biletbøker, det er ikkje grafiske romanar, det er noko anna. Det er noko for seg sjølv. Starten på Hugo Cabret er som ein stumfilm. Og gjennom heile boka så vekslar historia gjennom å bli fortald med ord og med biletsekvensar.

Legg derfor heilt til slutt med ein boktrailer der Selznick fortel om boka Himmelfallen eller Wonderstruck som den heiter på engelsk, sånn at du kan få eit betre inntrykk av arbeidet hans.

Eg har meir stoff og ein video til frå praten med Brian Selznick. Den legg eg ut 16. mars sidan det er den dagen filmen Hugo Cabret har premiere i Noreg. Filmen har vunne 5 Oscar og er regissert av Martin Scorsese I det videointervjuet pratar vi berre om Hugo Cabret og om korleis boka blei til film. Og kva synest Brian om filmen?

PS: Her har Bokdama@work også blogga om Brian Selznick:

En deilig og ganske magisk formiddag med HUGO

Bak bøkene: Renate Nedregård

Kvifor skriv eg denne boka?

For Renate Nedregård var det viktig å finna ut kva historie ho skulle fortelja og kvifor, før ho kunne setta i gong med bokprosjektet. Dette er ganske viktige ting å tenka på. Altså kva er det du vil fortelja og kvifor? Ein annan ting som er viktig er å vera engasjert i det du skriv, for Renate måtte også finna ut kvifor det var viktig å fortelja denne historia. Først når ho hadde alt dette klart for seg, kunne ho skriva debutromanen Mirakel. Ei bok som fekk mykje merksemd og også har kome ut i Sverige.

Om Mirakel:

”Det trengs ingen Gud for å skape et mirakel.

Popstjernen Miracle har fikset det!
Hun topper hitlistene, reiser verden rundt på turné og lever et liv andre bare kan drømme om.
Hun er vakker, vellykket - og griseheldig.
Men en dag får hun en mail fra fortiden. Og plutselig står hun ansikt til ansikt med seg selv - den anonyme solisten i Ten Sing, som trodde sangen var en gave fra Gud.
Hva skjedde egentlig på veien?
Og hvorfor er det så vanskelig å se seg tilbake?”

Foto: Joar EM Klette, Cappelen Damm

Eigentlig så skal ein ha handlinga i boka så klart for seg at ein kan skriva ein tekst som denne, før ein i det heile har begynt på boka.
Verkar det umulig? I så fall så veit du kanskje ikkje heilt kor du skal med forteljinga di....

Den vanskelige andreboka

Renate er no i gong med den vanskelige andreboka, du kan følgja henne i arbeidet på bloggen hennar.

Også denne gongen er det viktig for Renate å finna ut kor det brenn i historia, kva er det ho vil seia? Renate vil meir enn å berre underhalda, ho vil utfordra lesarane til å tenka sjølv etter at dei har lese ut boka.

HAR DU EIT MÅL OG EI MEINING MED DET DU SKRIV?

Bak bøkene: Alf Kjetil Walgermo

Å skriva med hovud og hjarta

Alf Kjetil Walgermo er ein forfattar som ikkje går av vegen for å skriva om alvorlige tema for barn og unge. Han skriv dei bøkene han føler han må, i vår kom boka ”Mitt bankande hjarte” som handlar om ei jente som har ein hjartefeil og treng eit nytt hjarta for å leva vidare. Samtidig er det også ei kjærleikshistorie, for noko den unge hovudpersonen, Amanda, lurer på er om ho kan vera forelska same gut som før med nytt hjarta?

God kritikk!

Mitt bankande hjarte hausta mange godord då den kom ut i vår:

"Alf Kjetil Walgermo har skrive ein ungdomsroman om å vere fjorten år så eg gjenkjenner det sårbare i den tida." Torill Myren, Sunnmørsposten 

"Walgermo er ein utruleg flink forteljar, og han maktar å formulera fint og kjenslevart det som rører seg i tenåringen i møte med pubertet og vaksenliv." Audun Mosevoll, Dagen

"Fin skrivekunst [...] en engasjerende fortelling om liv og død, forelskelse og flere typer hjertesorg [...] en både god og nyttig bok." Morten Haugen, Aftenposten

Research

Det kan vera ein grei regel å skriva om noko ein har greie på. Då Alf Kjetil gav seg i kast med dette prosjektet, hadde han altså ikkje opplevd noko liknande sjølv og måtte gjera grundig research. Vidare måtte han på eit tidspunkt sleppa tak i alle fakta og lata hjarta ta over i historia, sånn at det ikkje berre blei masse fakta. Skal historia leva må forfattaren gå inn i historia med heile seg.

NOKO Å TENKA PÅ: TRUR DU AT EIN FORFATTAR KAN LEVA SEG INN I, – OG SKRIVA OM, NESTEN KVA SOM HELST?